Łemkowszczyzna
O historii i kulturze Łemków słów kilka.
Poznaj urokliwą Łemkowszczyznę
Pomiędzy grzbietami Karpat – a na terenach dzisiejszej Polski, Słowacji i Ukrainy, mieszkali ludzie, o których mówiono Rusini lub Rusnacy. Choć dziś znamy ich częściej jako Łemków, a ich dom – jako Łemkowszczyznę (Łemkowynę).
Odbywały się tu ogromne jarmarki, rozwijało się rolnictwo, pasterstwo i rzemiosło. W drugiej połowie XIX wieku wśród łemkowskiej inteligencji rozpoczął się też proces emancypacji narodowej.
To wymagające, choć dość spokojne życie na uboczu wydarzeń, przerwała I wojna świata i przesuwający się front. Zmiany sił na geopolitycznej mapie świata i rozpad cesarstw dał Łemkom nadzieję na stworzenie własnego, oficjalnego państwa – Ruskiej Ludowej Republiki Łemków. Jednak reakcja polskich władz, w tym aresztowanie członków nowopowstałego rządu łemkowskiej republiki, udaremniły marzenia o niezależności.
Największy wpływ na Łemków, jak i sam Beskid Niski, miały przymusowe wysiedlenia do ZSRR w latach 1944-1946 i podczas czystki etnicznej w ramach Akcji “Wisła” prowadzonej w latach 1947-1950. W wyniku tych deportacji wszyscy Łemkowie zostali zmuszeni do opuszczenia gór i zamieszkania na obczyźnie. Niewielkiej części udało się powrócić do swojej ojczyzny. Wielu nie miało już do czego wracać.
Współczesna Łemkowszczyzna nie zapomina o dawnej historii, ale nie jest tylko kolejnym zbiorem milczących eksponatów. Dzisiaj w cerkwiach znowu słychać dzwony, część wsi ma polsko-łemkowskie tablice z nazwami miejscowości, a letni festiwal „Łemkowska Watra” przyciąga gości z całego świata.
Łemkowszczyzna to żywa przestrzeń i ludzie, którzy – pamiętając o swoich korzeniach – budują teraźniejszość i patrzą w przyszłość. Tworzą kulturę współczesną, jednocześnie dbając o łemkowskie dziedzictwo.
A więcej historii oraz opowieści o Łemkach przeczytacie w opisach naszych miejscowości.
Łemkowszczyzna – co warto zobaczyć?
Łemkowskie cerkwie
W naszej okolicy znajdziecie kilkanaście łemkowskich cerkwi, w tym cerkwie św. Paraskewy w Kwiatoniu i św. Archanioła Michała w Brunarach wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Łemkowska Zagroda Edukacyjna
Dzięki Dziubyniłce, czyli Łemkowskiej Zagrodzie Edukacyjnej poznacie dawne zwyczaje Beskidu Niskiego. W Zagrodzie obejrzycie nie tylko eksponaty, ale i weźmiecie udział w warsztatach tematycznych.
Podróż śladami nieistniejących wsi
Wybierzcie się w podróż śladami nieistniejących wsi: Regietowa Wyżnego, Bielicznej oraz Czertyżnego. O dawnych mieszkańcach opowiedzą Wam zdziczałe sady, ogromne łąki i stare cmentarze.
Drzwi do Zaginionego Świata
Niezwykłym doświadczeniem jest też odnalezienie Drzwi do Zaginionego Świata, które artystka Natalia Hładyk postawiła w pięciu wysiedlonych miejscowościach na terenie gminie Sękowa.
Łemkowska Watra
Co roku w lipcu ma miejsce niezwykłe wydarzenie: Łemkowska Watra, czyli festiwal, który przyciąga Łemków z całego świata. Przez te kilka dni w roku niewielka Zdynia rozbrzmiewa muzyką i przypomina o dawnych tradycjach Łemkowszczyzny.
Łemkowskie smaki
Jeśli chcecie spróbować łemkowskich smaków, zajrzyjcie do książki mieszkanki naszej gminy Grażyny Betlej-Furman “Kuchnia łemkowska z Ropek. Częstujcie się”.